(038)34220779-81

info@bisheh.ir

بروجن، بلوار ملت٬ روبروی بانک رفاه

چهارمحال و بختیاری


مراحل پرورش قارچ (۲)

مراحل پرورش قارچ (۲)

در ادامه‌ی مقاله‌ی قبل و در توضیح مراحل پرورش قارچ در این مطلب موضوعاتی چون ساپلیمنت ها و اثر استفاده از آن‌ها در کمپوست٬ پنجه‌دوانی میسیلیوم در خاک پوششی و مرحله‌ی خاک دهی توضیح داده می‌شود. مقاله موجود برگرفته از کتاب "پرورش قارچ دکمه‌ای" تالیف "مهندس شهناز شاهی" می‌باشد.


*ساپلیمنت

هدف از اضافه کردن ساپلیمنت به کمپوست افزایش ذخیره پروتئین کمپوست است و هدف اصلی از این موضوع افزایش تمایل قارچ به تکثیر است.

ساپلیمنت ها را می توان در دو گروه جای داد:

1.   ساپلیمنت های گیاهی =< که اساس آن soy bean meal است.

2.   ساپلیمنت های حیوانی =< که اساس آن بر پایه پروتئین های حیوانی(کراتین) است.

ساپلیمنت های گیاهی

مقدار پروتئین این محصول 60-48 درصد است که بستگی به نوع soy bean  آن دارد. soy bean ابتدا باید به وسیله حرارت یا فرمالین ضدعفونی شود.

   هدف از ضدعفونی کردن ساپلیمنت:

۱- تاخیر در آزاد کردن مواد غذایی

۲- ضدعفونی کردن محصول و از بین بردن عوامل پاتوژن موجود در ساپلیمنت؛ که البته ضدعفونی با فرمالین نتیجه بهتری دارد؛ مخصوصاً در مورد آزاد کردن مواد غذایی از ساپلیمنت.

ساپلیمنت های حیوانی

اساس ساپلیمنت های حیوانی بر پایه کراتین است که یک پروتئین حیوانی است و این ترکیب اغلب در پوست حیوانات یافت می شود و معمولاً از پَر به عنوان پایه‌ی کراتین استفاده می شود.

یک نمونه از این ساپلیمنت ها champlus است که حدوداً 76 درصد حاوی کراتین است و از پَر ساخته شده و تحت تأثیر دمای بالای ضدعفونی شده است. البته این حرارت که برای ضدعفونی کردن chumplus استفاده شده باعث شده پروتئین موجود در آن به راحتی جذب میسیلیوم قارچ نشود. ولی عملیات هیدرولیز کردن پروتئین های موجود در آن، این مشکل را تا حدی برطرف می کند؛ به طوری که حتی نسبت به میلی چمپ از تاثیر بیشتری در جهت افزایش قدرت تکثیر قارچ برخوردار است.

اثر ساپلیمنت

مواد موجود در ساپلیمنت همگی انتخاب شده برای میسیلیوم در قارچ نیست و خطر حمله مولدها(کپک ها) بعد از اضافه کردن ساپلیمنت وجود دارد؛ چرا که منابع غذایی افزایش یافته و این خطر ریسک کپک ها را افزایش می دهد.

Soy bean meal اگر تحت تأثیر دمای بالا استریل نشده باشد می تواند موجب افزایش ریسک کپک سبز شود.

بنابر این اگر ساپلیمنت توسط فرمالین ضدعفونی نشده باشد می‌تواند ریسک رشد مولد را در کمپوست افزایش دهد و در مقایسه این دو نوع ضد عفونی (با حرارت و فرمالین) موفقیت ضدعفونی با حرارت از فرمالین کمتر است.

هدف از اضافه کردن ساپلیمنت افزایش قدرت تکثیر یا productivy قارچ است. تأثیر آن در افزایش قدرت تکثیر قارچ میتواند فوق العاده باشد.

 نـکـتـــه مهــــم:

 البته توجه به این نکته ضروری است که کیفیت کمپوست در میزان اثر ساپلیمنت فوق العاده مهم است؛ چرا که به طور مثال محتوای آمونیاکی کمپوست در میزان اثر ساپلیمنت روی قارچ مهم است.

 
در سال ۱۹۸۷ Gerrits ثابت کرد که قارچ هایی که مقدار ازت بیشتری از کمپوست دریافت می کنند، بعد از دادن ساپلیمنت از ازت موجود در کمپوست بهتر استفاده می کنند و تأثیر ساپلیمنت بر کمپوست هایی با ذخیره ازتی بالا و کمپوستی با کیفیت بهتر، چندین برابر بیشتر است.

در مورد میزان مواد معدنی جذب شده توسط قارچ تحت تأثیر استفاده از ساپلیمنت ها نمی توان زیاد خوش بین بود. مقدار آب جذب شده توسط قارچ نیز نمی تواند تحت تأثیر ساپلیمنت باشد.

باز یادآور می شویم که تأثیر ساپلیمنت روی میزان باردهی خیلی تحت تأثیر کیفیت کمپوست است. و ساپلیمنت معمولاً روی کمپوست هایی مؤثر است که فرایند تولید کمپوست در آنها به خوبی صورت گرفته باشد و ذخیرۀ ازتی آن مناسب و کافی بوده و استراکچر کمپوست در حد ایده‌آل و خوبی باشد.

زمان استفاده از ساپلیمنت

ساپلیمنت را می توان در دو زمان مختلف به کمپوست اضافه کرد؛ در زمان بذرزنی یا درست قبل از خاک دهی.

اضافه کردن ساپلیمنت در زمان کشت یا بذر زنی

اضافه کردن ساپلیمنت در زمان بذرزنی این مزیت را دارد که اسپان ران و اثر ساپلیمنت توأمان انجام می شود ولی ضرر آن این است که می تواند موجب آلودگی شود. چرا که هنوز SR صورت نگرفته و کمپوست لخت و بدون میسیلیوم آمادگی بیشتری برای آلوده شدن دارد. اثر ساپلیمنت در زمان اسپاران جهت افزایش در میزان باردهی 50 درصد بیشتر از اثر ساپلیمنت در زمان خاک دهی است.

اثر اضافه کردن ساپلیمنت در زمان خاک دهی

ساپلیمنت در زمان خاک دهی ریسک آلودگی کمتری دارد و باردهی را تا 22 درصد افزایش می دهد.

دیگر امتیازات ساپلیمنت در زمان خاک دهی که قابل مقایسه با زمان بذرزنی است، عبارتند از:

۱- زمان مناسبی است، چرا که اسپاران انجام شده و میسیلیوم در کمپوست ریشه دوانی کرده است.

۲- چون اسپاران انجام شده ریسک آلودگی توسط مولدها کمتر است.

 

*پنجه دوانی میسیلیوم در خاک پوششی

پس از آنکه دوره اسپان ران طی شد(۱۶-۱۴ روز) و میسیلیوم به طور کامل کمپوست را پُر کرد، حال نوبت به خاک دهی و پوشاندن سطح بستر کمپوستی با یک لایه پوششی می‌رسد.

 

هدف از خاک دهی

هدف از خاک دهی ایجاد یک لایه پوششی روی سطح بستر کمپوست است که بتواند بستر مناسبی جهت تحریک پین زایی و همین طور منبع رطوبتی مناسبی جهت جلوگیری از خشک شدن سطح بستر باشد. خاک پوششی هیچ نقش تغذیه ای را برای قارچ بازی نمی‌کند٬ بلکه فقط به عنوان یک سطح بستر و پایگاهی جهت تشکیل پین هدها و ذخیره آب در نظر گرفته می شود.

بنابراین نقش خاک و لایه پوششی را درچند مورد می توان خلاصه کرد:

۱- جهت جلوگیری از تبخیر بیش از حد رطوبت از بستر کمپوستی و ذخیره آب لازم برای رشد قارچ ها.

۲- یک محیط مناسب جهت تشکیل پین هدها و تحریک میسیلیوم ها جهت خروج از فاز رویش و ورود به فاز زایشی و در نتیجه تشکیل گره و متعاقب آن پین هدها، که عامل تحریک کننده این تغییر فازی، میکرو ارگانیسم های موجود در خاک می‌باشد.

باکتری های موجود درخاک به عنوان مثال pseudomonas putida منجر به افزایش تشکیل گروه ها و نهایتاً پین ها خواهد شد.

این باکتری با تحریک تشکیل سلول های پریموردیایی(promordia) وظیفه خود را انجام می دهد. سلول های پریموردیایی سلول های دارای قدرت تکثیر بالا برای تشکیل پین‌هد هستند.

در طی کلونی‌بندی خاک پوششی، این باکتری ها تحت تأثیر گازهای متابولیکی قرار می‌گیرند. در حقیقت هرچه لایه پوششی متراکم‌تر و عمیق‌تر باشد به علت انتشار و توزیع کند تر گازهای متابولیکی در آن عملکرد بیشتر می‌شود. بنابراین منطقی به نظر می رسد تا مقدار CO2 ودیگر گازها را قبل از شکل‌گیری سلول های پریموردیایی افزایش دهیم.

رشد پین‌هدها و تبدیل شدن و بزرگ شدن آن ها در حد قارچ بالغ به شدت نیازمند آب است. وبدون آب، قارچ ها رشد نکرده و کوچک باقی می‌ماند.

بنابراین خاک پوششی نقش مهمی را در ذخیره آب و در دسترس قرار دادن به موقع آن به میسیلوم ها و پین‌هدها دارد. این نکته به خصوص در مورد فلاش های سنگین که رقابت قارچ ها بر سر آب بسیار زیاد است فوق العاده اهمیت دارد.

یک مدیر تولید با تجربه خودش می‌داند که چه موقع با آبیاری به هنگام، آب لازم جهت رشد قارچ ها را فراهم کند. که اگر این آبیاری به موقع باشد، می‌تواند تأثیر زیادی روی وزن قارچ‌ها قبل از برداشت داشته باشد.

به همان اندازه آبیاری بی‌موقع می‌تواند موجب از بین رفتن و خفه شدن گره‌ها و پین‌های کوچک شود. آبیاری بی‌موقع می‌تواند موجب لکه های باکتری شدید روی قارچ ها و همینطور فرسایش خاک پوششی گردد.

 

عمق خاک پوششی

در مورد عمق خاک پوششی باید این نکته را متذکر شد که عمق خاک پوششی تأثیر زیادی در عملکرد باردهی دارد.

هر چقدر این عمق و مقدار خاک پوششی در سطح بستر بیشتر و یکنواخت‌تر باشد، همان‌قدر دوام خاک پوششی روی سطح کمپوست بیشتر بوده و باردهی بیشتر خواهد بود.

با فلاش هایی که به صورت پشت سر هم برداشت می‌شود و آبیاری‌های مداوم، خاک پوششی خیلی تحت تأثیرقرارگرفته و مورد فرسایش قرار می‌گیرد. به نحوی که در فلاش‌های پایانی خاک پوششی به شدت صدمه می‌بیند. جهت جلوگیری از این خسارت بهترین راه حل، دادن حداقل 5-7cm خاک پوششی به سطح بستر کمپوستی است که باید به صورت یکنواخت با عمق یکسان در تمام قسمت ها بر سطح کمپوست پخش شود.

نحوه‌ی درست خاک‌دهی

جهت خاک دهی با توجه به میزان سطح بستر و محاسبه آن، خاک لازم را وارد تونل پاستوریزه کرده و میزان رطوبت آن را قبل و پس از خروج از تونل تنظیم می‌کنیم. میزان رطوبت خاک پوششی که می خواهیم در سطح بستر کمپوست پخش کنیم فوق‌العاده اهمیت دارد. هر چقدر این رطوبت بیشتر باشد، یعنی استراکچر و بافت خاک شما توانایی نگهداری این رطوبت را داشته باشد همان قدر در میزان برداشت و کیفیت برداشت و دوام فلاش‌های شما مؤثرتر خواهد بود.

به این معنی که وقتی خاک شما می‌تواند اشباع از رطوبت باشد که بافت آن قابلیت نگهداری این آب را داشته باشد و این فقط از طریق ایجاد یک ساختار و بافت خوب از طرقی که در بحث خاک پوششی به تفصیل اشاره شد میسر است.

خاک دهی

باید این نکته را در نظر داشته باشید که خاک یک عامل مهم بروز آلودگی در سطح بستر است بنابراین کل پروسه آمادگی خاک باید در یک سالن مجزا مخصوص آماده سازی خاک پوششی صورت گیرد. پس ازخروج خاک پوششی ازتونل پاستوریزه و خنک شدن آن میزان رطوبت آن را تنظیم می‌کنیم و سموم لازم جهت از بین بردن کامل لاروها و پارازیت‌ها را به آن اضافه می کنیم.

در روش دستی٬ این خاک با فرقون به سالن ها حمل شده و با سطل های مخصوصی که در اصل پیمانه خاک‌دهی می‌باشد، به روی سطح بستر منتقل و روی آن پهن می‌شود. در روش مدرن خاک از طریق نوار نقاله‌هایی به روش مکانیزه به روی سطح بستر منتقل می شود وخاک‌دهی صورت می‌گیرد.

در روش دستی با انتقال خاک با سطل‌های مخصوص به روی سطح بستر، متعاقب آن کارگرها با دست یا یک وسیله سه شاخه(چنگک) این خاک را در سطح بستر پخش می‌کنند. ولی این پخش کردن باید به نحوی صورت گیرد که ماکروکلامیت در سطح بستر تشکیل شود.

به این مفهوم که همانطور که میدانیم، پین‌ها اغلب در فرورفتگی‌ها و ماکروکلامیت های موجود در سطح بستر تشکیل می شوند و حفظ این ساختار یعنی ناصاف بودن سطح بستر ازاهمیت زیادی برخوردار است، مسطح بودن سطح بستر و فشردن خاک در سطح بستر موجب از بین رفتن ماکروکلامیت موجود در سطح بستر شده و روی پین‌دهی تأثیر می‌گذارد.

همین طور فشردن خاک درسطح بستر موجب سنگین شدن خاک سطح بستر و متعاقب آن پین زایی ضعیف در سطح بستر خواهد شد. چرا که تهویه در خاک را با مشکل رو به رو خواهد کرد. ولی به خاطر داشته باشید نا صاف بودن سطح خاک پوششی به معنای غیر یکنواخت بودن عمق خاک پوششی نیست.

یکنواخت بودن عمق خاک دهی

مجدداً این نکته را متذکر می‌شوم که ناصاف بودن سطح بستر و خاک دهی به مفهوم غیر یکنواخت بودن سطح بسترنیست به این معنا که ما باید توجه به این نکته داشته باشیم که عمق خاک در تمام نقاط کل سطح بستر یکسان باشد.

چرا که اگر در یک منطقه از سطح بستر خاک بیشتر و در منطقه دیگر خاک کمتر باشد، میزان رشد میسیلیوم و آمدن میسیلیوم به سطح بستر نیز متفاوت خواهد شد.

و مطمئناً درنقطه‌ای که خاک کمتری وجو دارد، میسیلیوم زودتر به سطح بستر رسیده و موجب خواهد شد که تحت شرایطی محیطی سالن و استفاده از رطوبت بیشتر قبل ازترمیم بستر، ریشه بیش از حد ضخیم شود و توان خود را جهت ورود به فاز زایشی از دست بدهد.

 

قدم اول در جهت خاک دهی یکنواخت

اولین قدم درجهت خاک دهی یکنواخت داشتن سطح بستر کاملاً تخت و یکنواخت است و لازمه داشتن سطح بستر یکنواخت تخت‌کوبی و مسطح و فشرده بودن سطح بلوک‌ها ست که این کار به دقت و ظرافت زیادی نیاز دارد.

اکثر مدیران تولید از این مهم به سادگی رد می‌شوند ولی این را بدانید که تمام کمیت وحتی کیفیت تولید وابسته به سطح بستر است؛ همان طور که می‌دانیم ما میزان تولید را نسبت به سطح بستر می‌سنجیم؛ مثلا می گوییم 30kg برداشت در 1mبنابراین حفظ حریم وحاشیه سطح بستر و یکنواخت و تخت بودن سطح بستر اهمیت زیادی دارد. بسیار دیده می شود که بلوک ها یا کیسه ها درسیستم سنتی با فشردگی کم به صورت نامنظم روی قفسه‌های کج و ماوج که سیم‌ها و بست‌های زیر آن شل شده قرار داده می‌شود و متعاقب تمام این بی‌نظمی‌ها،خاک دهی نیز نامنظم و غیر یکنواخت صورت می‌گیرد.

+ بنابراین در قدم اول هنگام کشت به فشردگی و سفت بودن بلوک ها یا کیسه دقت کنید.

+ در قدم دوم بلوک ها و کیسه ها را با نظم و مرتب روی قفسه های سالم و منظم بچینید.

+ در مرحله سوم تخت‌کوبی با نظم ودقت فراوان صورت گیرد تا سطح کاملا مسطح و یکنواخت باشد؛ مرز و حاشیه بلوک‌ها و کیسه‌ها را حفظ کنید و متمایل به لبه خارجی تخت‌کوبی کنید تا از سطح بستر کم نشود.

+ در مرحله چهارم خاک دهی به صورت یکنواخت و منظم با حفظ عمق و حفظ ماکروکلامیت سطح خاک صورت گیرد.

منبع: "پرورش قارچ دکمه‌ای"٬ تالیف "مهندس شهناز شاهی"٬  انتشارات آییژ.(انتشار این مطلب در این سایت با کسب اجازه از مولف صورت گرفته است؛ بدیهی است که استفاده از آن فقط با ذکر منبع امکان‌پذیر می‌باشد.)